Güney Azerbaycan’ın Ekonomisi

Güney Azerbaycan’ın Ekonomisi

17 Mayıs 2020 0 Yazar: Ali Çağrı Tunçer

 

Güney Azerbaycan, İran’ın kuzeybatısında yer alan ve Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Erdebil, Hamedan, Zencan ve Kazvin eyaletlerinden oluşan bir bölgedir.

25-30 milyon nüfusa sahip olan Güney Azerbaycan, bugün İran’ın ekonomik yapısı içerisinde büyük bir etkinliğe sahiptir. Tarım, enerji, makine, tekstil ve madencilik gibi birçok sektörde faaliyet gösteren Güney Azerbaycan bugün yaklaşık olarak 5,45 milyar dolar ekonomik büyüklüğe sahiptir.

ERDEBİL

Yaklaşık olarak 1,1 milyon nüfusa sahip olan Erdebil eyaleti, 3,1 milyar dolar ekonomik büyüklüğe sahiptir.

Buğday, arpa, patates, şeker pancarı, elma, armut, vişne, bal, kırmızı et ve beyaz et üretimi yapılan Erdebil eyaletinin tarımsal ürünleri iç piyasanın istekleri karşılandıktan sonra, ihtiyaç fazlası ürünleri de ihraç etmektedir. Erdebil, Batı ve Doğu Azerbaycan’dan sonra Güney Azerbaycan’ın en çok arıcılık yapılan ve bal üretimi gerçekleştiren bölgesidir.

Sanayi açısından; deri fabrikaları, çimento fabrikaları, kimyasal madde fabrikaları, endüstriyel kesimhaneler, süt ve süt ürünleri fabrikalarıyla ekonomik açıdan büyük bir öneme sahiptir.

Dokunan halıların %80’i ihraç edilerek tekstil alanında da büyük bir gelire sahip olan Erdebil eyaletinin jeotermal enerji potansiyeli de oldukça yüksektir.

Madencilik alanında akik taşı gibi değerli taşların elde edilmesi ön plandadır.

Plastik, halı ve süt ürünleri alanında yoğunluk görülen bölgede 16 sanayi sitesinden sadece 1 tanesi özel sektöre aittir. Kamuya ait olan sanayi sitelerinden 8 tanesi tarıma dayalı, geri kalanlar ise karma sektörlerden oluşmaktadır.

Birçok doğal güzelliğe, tarihi ve kültürel eserlere sahip olan Erdebil, bahar ve yaz mevsimlerinde birçok yerli ve yabancı turiste de ev sahipliği yapmaktadır. Ortalama 8,5 milyon yerli, 400.000 yabancı turisti ağırlayan eyalette 22 termal su kaynağı ve kaplıca bulunmasından dolayı Güney Azerbaycan’ın en önemli hidroterapi bölgesidir.

ZENCAN

Zencan, İran’ın kuzeybatısında Tahran-Tebriz yolu üzerinde stratejik bir noktada bulunmasının yanı sıra tarihi İpek Yolu da bu eyaletten geçmektedir. Yaklaşık olarak 2,262 milyar dolar ekonomik büyüklüğe sahip olan Zencan’da birçok sektörde üretim yapılmaktadır.

Metal, kimyasal, petrokimya, bitkisel yağ, ilaç, gıda gibi birçok sektörde faaliyet gösterilen Zencan, krom, bakır ve silis gibi birçok değerli maden ocağına da sahiptir.

Tarım sektörü Zencan ekonomisinin %27’sini oluşturmaktadır. Domates, elma, ceviz, kiraz, nar, buğday ve patates gibi bitkisel üretimin yanı sıra büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık da yapılmaktadır.

2018-2019 yılları arasında 460 milyon dolarlık ihracat yapan Zencan, Türkiye’ye de çinko külçesi, bakır külçesi, alüminyum külçesi ve kuru üzüm ihraç etmiştir.

DOĞU AZERBAYCAN

Güney Azerbaycan’ın önemli sanayi merkezlerinden olan Doğu Azerbaycan; şeker ve çikolata imalatında birinci, ilaç sanayinde ise ikinci sıradadır.

Makine, ekipman, petrol, petrokimya, çelik sanayilerinin yanı sıra porselen, deri sanayi, tarım ve süt ürünleri işleme sanayisinde aktif rol alan bir bölgedir.

Doğu Azerbaycan’ın yıllık ihracat hacmi yaklaşık olarak 83,7 milyon dolardır. Bahis konusu olan sektörlerden; ev aletleri(43,5 milyon $), kuru üzüm(24,5 milyon $), petrol ve gaz ekipmanları(6 milyon $), dericilik(3,3 milyon $), ayakkabı(3,3 milyon $), kuru yemiş(3 milyon $) Doğu Azerbaycan ekonomisi üzerinde büyük etkilere sahiptir.

Ağır sanayi sektöründe; makine, teçhizat, traktör, jeneratör, dizel motor gibi birçok üretim faaliyeti görülmektedir.

Toprak çeşitliliği ile verimliliği ve tarımsal alanda geniş kaynaklara sahip olan Doğu Azerbaycan’da mercimek, soğan, kayısı üretiminde birinci, elma, badem, bal, kırmızı et ve yumurta üretiminde ise ikinci sıradadır.

KAZVİN

Günümüzde yaklaşık olarak 500.000 nüfusa sahip olan Kazvin; pamuk, ipek, kadife ve deri gibi tekstil ürünlerinin ticaret merkezidir.

Kazvin eyaletinde bulunan Shahid Raha enerji tesisi bölgenin ve ülkenin en büyük enerji kaynağıdır. Shahid Raja enerji tesisi İran’ın elektrik ihtiyacının %7’lik kısmını tek başına karşılamaktadır.

Kazvin eyaletinde bulunan Alamut Kalesi, bölgenin turistik olarak gelişmesinde önemli bir etkendir.

TAVSİYE ve NİYET

Güney Azerbaycan’ın bahsettiğimiz bölgelerinde üretimi gerçekleştirilen tarımsal ve endüstriyel ürün sektörleri gelişime açık ve dünyada sürekli olarak gelişen endüstrilerdir. Fakat İran’ın kapalı ekonomik yapısı ve dış ilişkileri ile ilgili politikaları ve edinilen kısıtlı bilgiler sebebiyle tam bir değerlendirme yapılamamaktadır. Ayrıca tarihi ve doğal turistik yapılara sahip olan Erdebil ve Kazvin bölgeleri de İran’ın siyasi tutumu nedeniyle potansiyeline uygun şekilde ilgi görmemektedir. Güçlü bir Güney Azerbaycan ancak Türk kültürüne daha sıkı sarılmakla mümkün olabilir. Güçlü ekonomide Güney Azerbaycan’a daha fazla yatırım yapmak ile gerçekleşecektir. İran’ın kapalı ve korumacı ekonomik yapısına rağmen bu şekilde gelişen Güney Azerbaycan için Türk yatırımcılara da ihtiyaç vardır. Türk yatırımcılar için, özellikle Erdebil bölgesinde yerleşik şirketlerle ülkemiz şirketlerinin tekstil, güneş paneli, otel işletmeciliği, gıda işleme, tarım ve hayvancılık alanında işbirliği yapabileceği düşünülmektedir. Zencan bölgesinde ise, gıda işleme üzerinde yatırım yapmaya yönelik zeytin, üzüm, bakliyat, buğday, soğan, sarımsak, tavuk eti vb. çeşitli tarım ve hayvancılık ürünleri mevcuttur. Tarım sektöründeki potansiyel iş fırsatları arasında seracılık, kültür balıkçılığı, şifalı bitki üretimi ve balcılık yer almaktadır. Tarım sektöründe Zencan’da faaliyet gösteren firmalara tarım makinesi temin edilmesi ve ayrıca, tarım sektöründeki Zencan’da yetiştirilen bazı ürünlerin üçüncü ülkelere ihraç edilmesi önemli bir potansiyel arz etmektedir. Zencan’da alışveriş merkezi, otel yapımı ve işletmeciliği alanında yatırım potansiyeli mevcut olup, Zencan’da halkın sosyalleşebileceği ve eğlenebileceği alanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Tahran’a yakın olması nedeniyle Tahran merkezli tedarik zincirini tamamlayıcı birimlerin kurulması için Zencan’da uygun şartlar mevcuttur.

 

 

Please follow and like us:
The following two tabs change content below.

Ali Çağrı Tunçer

Latest posts by Ali Çağrı Tunçer (see all)